دیفای DeFi به امور مالی غیر متمرکز اطلاق می شود. با گسترش تکنولوژی بلاکچین (Blockchain) این اصطلاح بر سر زبان ها افتاد. ممکن است بارها و بارها آن را شنیده باشید، اما درک درستی درباره آن نداشته باشید. در این بخش  شما را با دیفای بیشتر آشنا می کنیم.

دیفای چیست؟

دیفای (DeFi) خلاصه شده Decentralized Finance است که در فارسی به آن امور مالی غیر متمرکز می گویند. این امور مالی شامل قراردادها، دارایی ها، پروتکل‌ها و نرم افزارها است. سال ها بانک‌ها و سازمان‌های مالی به صورت متمرکز مسئول تصمیم‌گیری و کنترل جریان‌های مالی بودند. این موضوع باعث شده است تا این سازمان ها بسیار قدرتمند شوند، اما دیفای درصدد ایجاد تغییرات اساسی است. یک سیستم مالی را در نظر بگیرید که برای همه در دسترس باشد و مستقل از سازمان های متمرکز مالی کار کند، این دقیقا همان کاری است که دیفای می خواهد انجام دهد. اغلب گفته می‌شود که هدف دیفای ایجاد اکوسیستم خدمات متن باز (Open Source) بی نیاز از مجوز و کاملا شفاف است. دیفای چیزی فراتر از یک پلتفرم مالی غیر متمرکز بر پایه رمز ارزها (ارز دیجیتال یا کریپتوکارنسی (cryptocurrency) است. هدف آن رویکردی گسترده برای تمرکز زدایی در امور مالی سنتی است.

به برنامه های غیرمتمرکز و بدون نیاز به مجوز ساخته شده در شبکه بلاکچین دیفایDecentralized Applications  یا به اختصار DApps  می‌گویند. بسیاری از این DApp ها را می توان مانند تکه های لگو به هم وصل کرد و با اینکار خدمات گسترده‌ای را فراهم آورد.  

در سال ۲۰۱۵ میلادی اولین پلتفرم دیفای با نام MakerDAO ساخته شد. این پلتفرم برای ارائه وام طراحی و ساخته شده بود. از آن زمان تاکنون زمان بسیار کمی گذشته است، اما دیفای تغییرات زیادی در بازارهای مالی ایجاد کرده است. از لحاظ تئوریک، دیفای می‌تواند تمامی خدمات مالی‌ای که توسط موسسات مالی انجام می‌شود را با محیط ارزهای رمزنگاری شده منطبق کند. اما از آنجایی که این امر می‌تواند از قدرت این موسسات مالی بکاهد و آن را در دست استفاده کنندگان قرار دهد، برای موسسات مالی چندان خوشایند نیست. 

چگونه از دیفای استفاده کنیم؟

برای شروع به سه چیز اصلی نیاز دارید: ۱- ارز دیجیتال، ۲- کیف پول دیجیتال، ۳- کمی دانش.

ارز دیجیتال: بدون پول نمی توان کار مالی انجام داد، بدون ارز دیجیتال هم نمی توان از دیفای استفاده کرد. خوشبختانه امروزه دسترسی به کریپتوکارنسی کار چندان سختی نیست. از آنجایی که دیفای از طریق بستر اتریوم (Ethereum) قدرت گرفته، بهتر است ابتدا مقداری اتر (ETH) تهیه کنید. از این ارز دیجیتال می توانید برای کاربردهای مختلفی مانند سرمایه گذاری، تجارت و یا پرداخت هزینه معاملات هم استفاده کنید.

کیف پول دیجیتال: کیف پول دیجیتال (والت Wallet) مشابه اپلیکیشن‌های بانکی در گوشی تلفن همراه هستند. یک والت خوب این امکان را می دهد که به راحتی و با امنیت مبادلات را انجام دهید. پیش از انتخاب کیف پول حتما بررسی کنید که کیف پول نظارتی (custodial) و یا بدون نظارت (non-custodial) است. والت های غیر نظارتی به شما امکان کنترل کامل دارایی را می دهند. انتخاب دیگر شما بین کیف پول‌های سخت افزاری و یا نرم افزاری است. از آنجایی که کیف پول‌های نرم افزاری موبایلی بیشتر در معرض هک هستند، بسیاری از افراد به خرید کیف پول‌های سخت افزاری روی می‌آورند. بهتر است در این مرحله کمی در مورد امنیت کیف پول‌ها بیشتر اطلاعات به دست بیاورید تا بتوانید کیف پول دیجیتال مناسبی تهیه کنید.

کمی دانش: شما با آینده بازارهای مالی سر و کار دارید. اگرچه قرار نیست حتما یک متخصص باشید، درک اصطلاحات اصلی و بررسی خطرات بسیار کمک کننده خواهد بود. برای یادگیری و آشنایی با دیفای، منابع زیادی در اینترنت پیدا می‌شوند. تلاش کنید اطلاعات خود را بیشتر و بیشتر کنید.

اکنون پس از اینکه ارز دیجیتال تهیه کردید، یک والت داشتید و اطلاعات اولیه به دست آورده‌اید؛ می توانید شروع به کار کنید. در ادامه شما را با برخی از بسترهای مناسب دیفای برای شروع آشنا خواهیم کرد.

چند مثال از بسترهای دیفای

پلتفرم های مختلفی برای دیفای وجود دارد. به چند نمونه از آنها در این بخش اشاره خواهیم کرد:

Uniswap: این پلتفرم یک صرافی رمزارزی غیرتمرکز است که در شبکه اتریوم طراحی شده‌است. بسیاری معتقدند که بدون محدودیت ترین پلتفرم دیفای Uniswap است.

Maker: پلتفرم اعطا و دریافت وام ساخته شده بر پایه اتریوم.

Aave: به زبان فنلاندی به معنای شبح که به عنوان یک پروتکل منبع باز بر پایه اتریوم است. این پلتفرم رابط کاربری کاربر پسندی دارد.

Curve Finance: این پلتفرم در ژانویه ۲۰۲۰ و در بستر اتریوم راه اندازی شد.

Compound: برای اولین بار در سال ۲۰۱۸ به جهان معرفی شد. اما بزرگترین آپدیت آن مربوط به ماه می ۲۰۱۹ میلادی است. Compound را به عنوان پروتکل بازار ارز بر پایه اتریوم می شناسند و انواع خدمات مالی نظیر لندینگ، استیکینگ و ... در آن قابل اجراست.

Yearn.Finance: یک اکوسیستم غیرمتمرکز است که خدمات وام های Aave، Compound و Dydx را تجمیع می‌کند.

Synthetix: نام پیشین آن Heaven بود که در فوریه ۲۰۱۹ به Synthetix تغییر نام پیدا کرد. یک پلتفرم مبتنی بر اتریوم است که امکان ایجاد دارایی های مصنوعی یا Synth را فراهم می کند.

RenVM: هدف از راه اندازی Ren ایجاد تبادل میان بلاکچین‌ها در دیفای بود. از Ren می توان به عنوان پلی میان اکوسیستم های مختلف ارز رمزها یاد کرد.

دیفای چه کاربردهایی دارد؟

تا به اینجا اندکی با کاربردهای دیفای آشنا شده‌اید. اکنون در این قسمت مهمترین این کاربردها را به صورت مختصر بررسی می کنیم.

دریافت و اعطای وام: با استفاده از دیفای می‌توان رمز ارز را وام داد و از آن سود دریافت کرد. می توان رمز ارز را به عنوان وثیقه برای دریافت وام استفاده کرد. قراردادهای هوشمند دیفای شرایط وام را تعیین می کنند، وام دهندگان و وام گیرندگان را به هم متصل می کنند و بر توزیع سود نظارت دارند.

با استفاده از قرادادهای هوشمند، دارایی های دیجیتال را مستقیما و بدون نیاز به صرافی متمرکز و به صورت مستقیم می توان منتقل کرد.

ایجاد خدمات پولی بانکی: از خدمات دیگر می توان به وام‌های ثابت و بیمه آن اشاره کرد که از از مزایای ارز رمزنگاری شده بدون نوسان استفاده می‌کند.

برنامه های دیفای کجا به اجرا در می‌آیند؟

اکثر عملکردهای دیفای در شبکه اتریوم به اجرا در می‌آیند. به همین دلیل بیشتر برنامه‌های آن بر پایه اتریوم طراحی شده اند. البته باید در نظر داشت که این موضوع به معنای محدودیت اجرای دیفای نیست، بلکه بیشتر این موضوع مربوط به توانمندی اتریوم است. به عنوان نمونه می توان به قراردادهای هوشمند اتریوم اشاره کرد. از دیگر بلاکچین هایی که از برنامه‌های دیفای پشتیبانی می کنند می توان به ایاس، کاردانو، نئو و ترون اشاره کرد.

مزایای دیفای

تا اینجا احتمالا برخی از مزایای دیفای را شناخته‌‌اید. اما برای روشن‌تر شدن موضوع به مهمترین مزایا اشاره خواهیم داشت. پیش از بیان این مزایا ذکر یک نکته بسیار مفید است. دیفای بر روی بلاکچین ایجاد می‌‌شود. به عبارت دیگر بلاکچین اولین لایه زیر ساخت فناوری و دیفای دومین لایه کاربردی عملیاتی است. به همین دلیل دیفای بسیاری از ویژگی ها و مزایای برجسته فناوری بلاکچین را به ارث می‌برد.

  1. دیفای به تمامی افراد اجازه دسترسی (صرف نظر از موقعیت و جایگاهشان) بدون محدودیت را می‌دهد.
  2. تمامی تراکنش‌ها به صورت خودکار انجام می‌شوند و به واسطه نیاز نیست.
  3. تراکنش‌ها و پرداخت ها با هزینه کم اما بسیار سریع انجام می‌شوند. لازم به ذکر است که تمام داده‌ها غیر قابل تغییر هستند.
  4. برنامه‌های DeFi اغلب به کاربران خود امکان داشتن یک کلید خصوصی (Private Key) را برای امنیت کیف پول (Wallet) می‌دهند.
  5. شفافیت و کارایی اکوسیستم مالی تضمین شده است و عوامل ریسک کاهش پیدا می‌کنند.
  6. دیفای امکان تعامل و ترکیب میان پروژه‌های مختلف برای ساخت محصول جدید را فراهم می‌کند.
  7. سازمان‌های حوزه امور مالی به شکل سنتی منابع عظیمی را برای ایجاد اعتماد اجتماعی تخصیص می دهند. اما با وجود این هنوز شفافیت و صداقت آن ها زیر سوال است. هنوز این سیستم های سنتی نتوانسته اند با روند عصر دیجیتال خود را همگام سازند. اما دیفای تمامی این ایرادات را برطرف کرده است.

معایب  و چالش های دیفای

اکنون به برخی از معایب و چالش های دیفای می پردازیم. اولین ایرادی که به آن گرفته می شود، مربوط به برگشت ناپذیر بودن معاملات بلاکچین است. ایجاد کدهای مخرب و هک همیشه امکان پذیر است. اگر یک معامله نادرست با پلتفرم دیفای انجام شود، اصلاح آن بسیار دشوار خواهد بود.

برخی معتقدند که اشخاص و یا نهادهایی که در پشت پروتکل DeFi هستند، ممکن است با هویتی جعلی باشند و به همراه پول سرمایه گذاران ناپدید شوند.

از دیگر ایراداتی که به دیفای گرفته می شود این است که با قوانین مالی ضد پولشویی سازگاری کامل ندارد.

دیفای برای افراد بی تجربه و کم اطلاع می تواند مشکلات مختلفی به وجود بیاورد. پیچیدگی‌ها و غیر متمرکز بودن این سیستم، بخشی از لازمه آن است و این موضوعات نیازمند تجربه و اطلاعات کافی است. گرچه این موضوع را شاید نتوان ایراد دیفای دانست و بیشتر مربوط به عدم اطلاع کافی سرمایه‌گذار است.

دیفای بیشتر توانسته است کاربرانی که با اتریوم آشنایی دارند را به سمت خود جلب کند. تجربه کاربری (UX) آن کمی پیچیده است و برای کسانی که با سیستم‌های کریپتوکارنسی آشنایی کافی ندارند، نامأنوس به نظر می رسد. باید در نظر داشت که با توجه به عمر کوتاه دیفای، هنوز این قلمروها نیاز به تقویت دارند.

DigiGate

FREE
VIEW